Sosyal Medya Hizmet Sözleşmeleri
Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte sosyal medya platformları, bireylerin ve kurumların en önemli iletişim, reklam ve pazarlama araçlarından biri hâline gelmiştir. Özellikle şirketlerin, markaların ve kamu kurumlarının dijital görünürlüklerini artırmak amacıyla profesyonel ajanslar veya serbest çalışan kişilerle akdettikleri sosyal medya hizmet sözleşmeleri, hukuk uygulamasında giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu sözleşmelerin niteliği, tarafların hak ve yükümlülükleri ile ortaya çıkan uyuşmazlıklar, hem teorik hem de pratik düzeyde ayrıntılı bir incelemeyi gerekli kılmaktadır.
1. Sosyal Medya Hizmet Sözleşmesinin Hukuki Niteliği
1.1. Hizmet ve Eser Sözleşmesi Ayrımı
Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında sosyal medya hizmet sözleşmeleri hizmet sözleşmesi (TBK m. 393 vd.) ve eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.) unsurlarını bünyesinde barındırabilir:
• Hizmet sözleşmesi boyutu: Hesap yönetimi, içeriklerin paylaşımı, kullanıcı etkileşiminin artırılması gibi faaliyetler.
• Eser sözleşmesi boyutu: Grafik tasarımlar, videolar, kampanya kurguları, özgün içerikler gibi belirli bir “eser”in ortaya çıkması.
Bu nedenle sosyal medya hizmet sözleşmeleri doktrinde karma sözleşme olarak nitelendirilmektedir (Pekcanıtez/Atalay/Özekes, 2023, s. 412).
1.2. Karma Sözleşme Niteliğinin Önemi
Karma nitelik, uygulanacak hükümler bakımından önem arz etmektedir. Uyuşmazlık halinde hâkim, TBK m. 26 ve m. 27 çerçevesinde taraf iradesine bakarak, öncelikli niteliğin hizmet mi yoksa eser mi olduğuna karar verecektir.
2. Taraflar ve Yükümlülükler
2.1. Hizmet Sağlayıcı (Ajans / Freelancer)
• İçerik üretmek, paylaşmak, raporlama yapmak.
• Reklam mevzuatına, KVKK’ya ve FSEK’e uygun davranmak.
• Ticari sırları koruma yükümlülüğü.
2.2. Hizmet Alan (Şirket/Marka/Kişi)
• Ücreti ödemek (TBK m. 407).
• Hizmet sağlayıcıya gerekli bilgi, belge ve materyalleri sağlamak.
• Onay süreçlerini işletmek.
3. Sözleşmelerde Bulunması Gereken Temel Unsurlar
3.1. Sözleşmenin Konusu ve Kapsamı
Hangi platformlarda (Instagram, X, TikTok, LinkedIn vb.) ne tür hizmetlerin verileceği ayrıntılı şekilde belirtilmelidir.
3.2. Ücret ve Ödeme Şekli
Performans odaklı ödemeler, sabit aylık ücret veya proje bazlı ücret düzenlenebilir. Cezai şartların TBK m. 182 çerçevesinde hakkaniyete uygun olması gerekir.
3.3. Fikri Mülkiyet Hakları
Üretilen içeriklerin telif haklarının kime ait olacağı açıkça düzenlenmelidir. Aksi hâlde Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 52 uyarınca hak sahipliği ihtilafı doğabilir.
3.4. Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması
• KVKK m. 12 çerçevesinde veri sorumluluğu düzenlenmelidir. Kullanıcı verilerinin rızasız işlenmesi, idari para cezalarına yol açabilir (KVKK m. 18).
3.5. Reklam ve Sponsorluk Düzenlemeleri
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
• Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği
- Reklam Kurulu kararlarına uygunluk
Ajans tarafından üretilen içeriklerin kime ait olacağı net belirtilmezse ihtilaf doğmaktadır. Yargıtay 11. HD, 2018/3841 E., 2019/2432 K. sayılı kararı bu konuda yol göstericidir.
Influencer’ların paylaşımında “#reklam” ibaresi bulunmaması Reklam Kurulu tarafından yaptırıma bağlanmaktadır (RK Kararı, 2019/1552).
4. Performans Tartışmaları
Takipçi artışı veya satışa dönüşüm gibi sonuçların taahhüt edilmesi, “beklenen sonuç garanti edilmediği” gerekçesiyle sözleşme ihlali tartışmalarına yol açmaktadır.
5. Çözüm Önerileri ve Sözleşme Stratejileri
• Açık ve ayrıntılı sözleşme maddeleri ile taraf yükümlülükleri netleştirilmeli.
• Cezai şartlar makul olmalı, aşırı orantısız maddeler geçersiz sayılabilir (TBK m. 182/son).
• KVKK ve Reklam mevzuatına uyum maddeleri sözleşmeye eklenmeli.
• Tahkim veya Arabuluculuk uyuşmazlık çözüm mekanizması olarak tercih edilebilir.
Sosyal Medya İçeriklerinde “Reklam” İbaresinin Bulunması
1. Hukuki Dayanak
1.1. Türk Mevzuatı
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m. 61: Ticari reklamların “doğru, dürüst ve dürüstlük kurallarına uygun” olması gerektiğini düzenler.
• Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği m. 5 ve m. 7: Reklamlarda tüketicinin aldatılmaması ve reklamın “reklam olduğu hususunun açıkça anlaşılır” kılınması zorunludur.
• Reklam Kurulu Kararları: Sosyal medyada influencer/ajans paylaşımlarında reklam ibaresinin açıkça belirtilmesi gerektiğini defalarca vurgulamıştır.
1.2. Uluslararası Düzenlemeler
• FTC (ABD Federal Ticaret Komisyonu) Rehberi: Influencer’ların reklam olduğunu “açık ve anlaşılır” şekilde belirtmesi gerekir. Örn. “Ad”, “Sponsored”, “Paid Partnership”.
• ASA (İngiltere Reklam Standartları Kurumu): İçerikte reklam olduğu ilk bakışta anlaşılmalıdır, aksi halde “gizli reklam” yasağı ihlal edilmiş olur.
2. Uygulama ve İbarelerin Kullanımı
2.1. Kullanılması Zorunlu İbareler
Reklam Kurulu ve Ticaret Bakanlığı, reklam işbirliklerinde şu ibarelerin kullanılması gerektiğini belirtmektedir:
- #Reklam, #Sponsorlu, #İşbirliği, #Tanıtım
- Bu ibareler Türkçe olmalı ve tüketicinin ilk bakışta reklam olduğunu anlayabileceği şekilde görünür olmalıdır.
2.2. Görünürlük Kuralları
• Hashtag en sona gizlenmemeli, tüketicinin kolayca görebileceği yerde olmalı. Küçük puntolarla ya da “görünmez” renklerle yazılmamalı. Sadece “@marka” etiketlemek reklam ibaresi yerine geçmez.
2.3. Reklam Kurulu Uygulamaları
• 2019/1552 sayılı karar: Influencer’ın markanın ürününü tanıtırken “#reklam” ibaresi kullanmaması gizli reklam sayılmış, idari para cezası uygulanmıştır.
• 2021/2430 sayılı karar: Yalnızca ürün etiketlemek veya marka logosunu göstermek, reklam olduğunun anlaşılmasını sağlamadığı için mevzuata aykırı bulunmuştur.
3. Hukuki Sonuçlar
Reklam Kurulu (TKHK m. 63): Reklamın durdurulmasına, düzeltme yayımlanmasına ve idari para cezasına karar verebilir. Ceza miktarı, reklamın niteliğine ve kapsadığı mecraya göre artar.
Hem influencer hem de marka/ajans sorumlu tutulur. Gizli reklam, haksız ticari uygulama sayılır (TTK m. 54 vd.). Tüketicilerin yanıltılması halinde tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir.
Sosyal medya içeriklerinde reklam ibaresinin kullanılması:
- Tüketicinin aldatılmasını engellemek, reklamın şeffaflığını sağlamak, marka ve influencer’ın hukuki sorumluluklardan kaçınmasını garanti altına almak için zorunludur.
Türkiye’de uygulama gittikçe sıkılaşmakta; Reklam Kurulu’nun kararlarında da görüldüğü üzere, “gizli reklam” niteliğindeki paylaşımlar hem markaya hem de içerik üreticiye ciddi para cezaları getirmektedir.
Sosyal Medya Hizmetleri Kapsamında KVKK Veri İhlalleri
Sosyal medya hizmet sözleşmeleri, çoğu zaman kişisel verilerin işlenmesini de beraberinde getirir. Takipçilerin, müşterilerin veya potansiyel alıcıların verileri üzerinden hedefli reklam, etkileşim analizi ve içerik stratejileri geliştirilir. Bu noktada KVKK’ya uyum kritik bir zorunluluk hâline gelmektedir.
1. KVKK’daki Temel İlkeler (m. 4)
Kişisel veriler ancak şu ilkelere uygun olarak işlenebilir:
• Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma
• Doğru ve güncel olma
• Belirli, açık ve meşru amaçlarla işlenme
• Amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma
• İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli süre kadar muhafaza edilme
1.2. Veri Sorumlusu ve Veri İşleyen Ayrımı
- Hizmet alan şirket/marka çoğu durumda “veri sorumlusu”dur. Sosyal medya ajansı/freelancer ise “veri işleyen” sıfatını kazanır. Ancak ajansın kendi adına veri toplaması durumunda ajans da “veri sorumlusu” olabilir.
1.3. Hukuki Sebepler
Kişisel veriler için işleme şartları:
• Açık rıza,
• Sözleşmenin kurulması/ifası,
• Hukuki yükümlülük,
• Meşru menfaat.
2. Sosyal Medya Hizmetlerinde Yaygın Veri İhlalleri
2.1. İzinsiz Kişisel Veri Toplama
• Kampanyalarda çekiliş/yarışma için kullanıcı verilerinin (ad, soyad, e-posta, telefon) toplanması.
• Açık rıza alınmadan e-posta/SMS gönderilmesi.
2.2. Hedefli Reklam ve Profil Çıkarma
• Takipçilerin davranışlarına göre segmentasyon yapılması (örneğin, ilgi alanlarına göre reklam yönlendirme).
• Çerezler ve piksel teknolojileri üzerinden açık rıza olmadan takip yapılması.
2.3. Veri Paylaşımı ve Üçüncü Taraflarla Aktarım
• Ajansların elde ettiği kullanıcı verilerini, sözleşmede düzenlenmemiş üçüncü taraf yazılımlarla paylaşması.
• Yurt dışına aktarım (Facebook, Instagram, TikTok gibi platformlar) → KVKK m. 9 çerçevesinde Kurul’un onayı veya açık rıza gerekir.
2.4. Yetersiz Aydınlatma Metinleri
• KVKK m. 10’a göre veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü vardır.
• Sosyal medya hesaplarında yapılan çekilişlerde “katılan herkesin verileri işlenecek” ifadesi çoğu zaman eksik/yanlış düzenleniyor.
2.5. Veri Güvenliği Önlemlerinin Alınmaması
• KVKK m. 12 gereği veri sorumlusu teknik ve idari tedbirleri almak zorunda.
• Ajansın çalışanlarının müşteri şifrelerine sınırsız erişimi, verilerin şifrelenmemesi, üçüncü taraf yazılımların güvenlik açığı oluşturması.
3. KVKK Kurul Kararları
- 2019/225 Karar: Bir e-ticaret şirketinin sosyal medya kampanyasında kullanıcı verilerini yeterli rıza almadan topladığı tespit edilerek idari para cezası verildi.
- 2020/173 Karar: Sosyal medya üzerinden yapılan çekilişte, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi sebebiyle veri sorumlusu şirket sorumlu tutuldu.
- 2021/359 Karar: Sosyal medya reklam kampanyasında yurt dışına veri aktarımı (Facebook Ireland) açık rıza olmadan yapıldığı için ceza uygulandı.
4. Hukuki Sonuçlar
4.1. İdari Yaptırımlar
• KVKK m. 18: 2025 yılı itibarıyla 300.000 TL’den 3.000.000 TL’ye kadar idari para cezası.
• Verilerin silinmesi, işlenmesinin durdurulması.
4.2. Hukuki ve Cezai Sorumluluk
• Tazminat talepleri (KVKK m. 11 – ilgili kişinin hakları).
- Türk Ceza Kanunu m. 135–140 kapsamında cezai sorumluluk (kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi, yayılması).
Nispeten daha yeni bir hukuk dalı olmasına rağmen Kişisel Veriler Hukuku; bizim hukuk sistemimizde de Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun sair ceza ve yaptırımlarının yenı sıra Türk Ceza Kanunu’nda da yerini almıştır ve oldukça ağır müeyyideleri bulunmaktadır.
Kişisel verilerin kaydedilmesi
TCK Madde 135- (1) Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Kişisel verinin, kişilerin siyasi, felsefi veya dini görüşlerine, ırki kökenlerine; hukuka aykırı olarak ahlaki eğilimlerine, cinsel yaşamlarına, sağlık durumlarına veya sendikal bağlantılarına ilişkin olması durumunda birinci fıkra uyarınca verilecek ceza yarı oranında artırılır.
- Türk Ceza Kanunu 135. Madde kişisel verilerin veri sorumluları veyahut veri işleyenlerin bu yükümlülükleri kanunun çizdiği sınırların dışında işlemesi bağlamında oluşacak yaptırımları düzenlemektedir. Ayrıca bu yükümlülüğün yanı sıra Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun özel nitelikli veri olarak nitelediği siyasi, felsefi, dini görüş, ırk kökeni, ahlaki eğilimler, cinsel yaşam, sağlık durumu ve sendikal bağlantı gibi hususlarda Kurumun çizdiği kanuni çerçevenin dışına çıkılması verilecek cezayı yarı oranında arttırma sebebi olacaktır.
- Veri sorumlusunun bu bağlamda sosyal medya hizmeti sektörü bağlamında Hizmet sağlayıcı konumunda bulunan ajans, influencer veyahut freelancer gibi mesleklerin özel nitelikli veriler bağlamında oldukça detaylı ve nitelikli bir aydınlatma metni hazırlamalıdır.
- Aksi durumlarda aynı kanunun 136. Maddesi çok daha ağır bir niteliktedir.
- Ayrıca kişisel verilerin kaydedilmesinin bir çerçevede belirlenmesinin yanında verilerin kanunun öngördüğü süreler içerisinde (bu süreler genellikle 10 yıldır.) verileri yok etmelidir.
5. Çözüm Önerileri
1. Sözleşmelere KVKK Uyum Maddeleri: Ajansın veri işleyen sıfatının açıkça belirtilmesi.
2. Aydınlatma ve Açık Rıza: Kampanyalar öncesinde KVKK m. 10’a uygun bilgilendirme metinleri hazırlanmalı.
3. Yurt Dışı Aktarım Kontrolü: Facebook, Instagram gibi platformlarla ilgili açık rıza metinleri.
4. Veri İşleme Envanteri: Şirketlerin KVKK uyum süreçlerinde zorunlu envanterlerin oluşturulması.
5. Gizlilik Politikaları: Sosyal medya hesaplarında erişilebilir kılınmalı.
6. Sonuç
Sosyal medya hizmetleri, doğası gereği yoğun veri işleme faaliyetleri içerir. KVKK ihlalleri genellikle farkında olunmadan işlenen, ancak ciddi mali ve hukuki sonuçlara yol açan ihlallerdir. Bu nedenle, sosyal medya hizmet sözleşmelerinde KVKK uyum maddelerinin yer alması, tarafların rollerinin net belirlenmesi ve kampanya süreçlerinde açık rıza – aydınlatma – güvenlik üçlüsünün gözetilmesi kritik önem taşır. Sosyal medya hizmet sözleşmeleri, günümüz hukuk pratiğinde hızla artan öneme sahip karma sözleşmelerdir. Bu sözleşmelerin hazırlanmasında yalnızca TBK hükümleri değil; FSEK, KVKK, TTK ve Reklam mevzuatı birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle telif hakları, veri koruma ve reklam etiği konuları, taraflar arasında en çok uyuşmazlık doğuran alanlardır.
Kaynakça
- Pekcanıtez, H./Atalay, O./Özekes, M., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 2023
- Kuru, B., Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 2022
- Tekinalp, Ü., Fikri Mülkiyet Hukuku, 2021
- Yargıtay 11. HD, 2018/3841 E., 2019/2432 K.
- Reklam Kurulu Kararı, 2019/1552.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu.
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun.
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
