Dijital varlıkların miras yoluyla devri konusunu ele almaktadır. Bu karar, bireylerin dijital dünyadaki hesaplarının, verilerinin ve diğer dijital varlıklarının ölüm sonrasında mirasçılara nasıl aktarılacağına dair hukuki düzenlemeler içeriyor. Karar, dijital varlıkların korunması, erişimi ve aktarımı konusunda net kurallar belirlemekte ve dijital varlıkların hukuki açıdan bir mülkiyet olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Aynı zamanda, bu varlıkların mirasçılara geçiş sürecinde olası sorunları ve bu sorunların çözüm yollarını da tartışmaktadır.
Antalya Bölge Adliye Mahkemesinin 2020/1149 esas numaralı, 2020/905 sayılı kararında özetle davacının ölen yakınının sahip olduğu dijital hesaplara erişiminin ilk derece mahkemesinden gelen kişisel verileri ihlal edeceği gerekçesiyle “Apple” şirketinin hesapların şifrelerini davacıya vermemesini haklı buluyor ve davayı reddediyor. Davacı talebini istinafa taşıyor. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi somut olaya karşı sosyal hayatın dijitalleşmesi, hayatın her alanında oluşan dijital altyapı ile birlikte bu hesaplarda maddi değeri olan aktif malvarlığı öğelerinin murise teslim edilmesi hakkında karar veriyor. Gerekçe bağlamında türk hukukunda bir düzenleme olmasada günümüz hayatının oldukça yoğun dijitalleşme süreci altında olması bazı somut malvarlığı değerleri kadar değerli olabileceğini söylüyor. Keza günümüzde sosyal medyada bulunan verilerimiz sadece iletişim aracı olarak nitelendirilsede günümüzde oldukça artan sosyal medya fenomenliği, youtuber, gibi mesleklerin artışı dijital malvarlıkların durumuna karşı bir emsal oluşturması gerekli görülmüştür ve ölen kişinin kişisel verileri koruma altında olmasının tabii gerçeği yanında murislerine ile paylaşılması gerektiği ve somut malvarlığı olmasada aktif malvarlıkları arasında görülüp kişilerin dijital mirasa erişmesi gerektiğine dair karar vermiştir.
Söz konusu yerel mahkeme kararına ilişkin istinaf sebepleri arasında; gerekçelerin eksik ve yanlış olduğu, iCloud heabına ve dolayısıyla yukarıda sayılan maddi ve manevi varlıklara mahkeme kararı olmadan erişilmesinin mümkün olmayacağını bunun yanı sıra özel hayatın gizliliği hakkı çerçevesinde önemli bir hak olması sebebiyle önemli olduğunu ancak karşılık olarak; ölmüş kişilere karşı işlenen bu haklar vasfını yitirmiş nitelikte kabul edilmiş ve ölmüş kişilere ilişkin eylemlerin özel hayatın gizliliğine aykırılık oluşturmayacağı sebebiyle ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılması talep edilmiştir.
Bölge adliye mahkemesini kararında bulunan diğer hususlar ölen kişinin mirasına ilişkin taşınmazlarla ve terekenin tespitine ilişkin hususlardır.
TMK.599/2 hükmünde; “Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.“ Denilmektedir.
Türkiye’de miras hukuku, esas olarak Türk Medeni Kanunu ile düzenlenmiştir. Ancak, Türk Medeni Kanunu’nda dijital malvarlıklarına özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle, dijital malvarlıkları da genel miras hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK): Dijital mirasın intikali sırasında kişisel verilerin korunması büyük önem taşır. KVKK, kişisel verilerin korunması ve işlenmesi ile ilgili hükümler içerir, ancak miras durumunda dijital malvarlıklarının devrine dair özel hükümler içermez.
Günümüzde dijital malvarlığının yadsınamaz ve göz ardı edilemez bir gerçeklik olduğu kripto para adı verilen ve uluslararası ödemelerde dahi kullanılmaya başlanmış dijital sistemlerin var olduğu yine astronomik reklam gelirleri sağlayan sosyal medya hesaplarının gün geçtikçe arttığı aynı şekilde aynı şekilde YouTube ve benzeri platformlardaki yoğun meslek ifası dijital miras konularında göz ardı edilemeyecek kadar yoğun bir çalışma yapılması gerektiği açıktır. Kanunda bu hususlarla alakalı ayrıntılı düzenleme bulunmamaktadır. Dünyada bu konu ile alakalı farklı ülkelerde bir çok karar bulunmaktadır.
Dijital malvarlıklarının mirasçılara intikali konusunda çeşitli ülkelerde görülen mahkeme kararları, bu alandaki hukuki çerçevenin oluşmasında önemli rol oynamaktadır. İşte bu konuda örnek olabilecek bazı önemli mahkeme kararları:
1. Facebook ve Alman Federal Adalet Mahkemesi Kararı (2018)
Olay: Almanya’da bir anne, ölen kızının Facebook hesabına erişim sağlamak istedi. Facebook, mahremiyet gerekçesiyle bu talebi reddetti. Anne, kızının ölümüne dair detayları öğrenmek amacıyla dava açtı.
Karar: Alman Federal Adalet Mahkemesi, dijital malvarlıklarının fiziksel malvarlıkları gibi mirasçılara intikal etmesi gerektiğine karar verdi. Bu karar, sosyal medya hesaplarının miras hakkına dahil edilebileceğini ve mirasçıların bu hesaplara erişim hakkına sahip olabileceğini gösterdi.
2. Apple ve Ajemian davası (ABD, 2017)
Olay: Massachusetts’te, Ajemian kardeşler ölen kardeşlerinin Apple e-posta hesabına erişim sağlamak istedi. Apple, elektronik haberleşmenin gizliliği nedeniyle bu talebi reddetti. Ajemian kardeşler dava açtı.
Karar: Massachusetts Temyiz Mahkemesi, elektronik haberleşmenin gizliliği yasalarının bu tür durumlarda uygulanamayacağını belirterek, mirasçıların ölen kişinin e-posta hesaplarına erişim hakkı olduğunu karar verdi.
3. Google ve Nişanlı Kararı (ABD, 2005)
Olay: ABD’de bir adam Irak’ta görev yaparken öldü ve ailesi Google’dan Gmail hesabına erişim talep etti. Google başlangıçta bu talebi reddetti, ancak aile dava açtı.
Karar: Mahkeme, ölen kişinin e-posta hesaplarının mirasçılara intikal edebileceğine ve Google’ın hesap verilerini aileye sağlaması gerektiğine karar verdi. Bu dava, dijital miras konusunda önemli bir emsal teşkil etti.
4. Microsoft ve Londra Mahkemesi Kararı (İngiltere, 2019)
Olay: İngiltere’de bir adam, eşinin ölümünden sonra Microsoft’tan ölen eşinin OneDrive hesabındaki fotoğraflara erişim talep etti. Microsoft, gizlilik politikaları nedeniyle bu talebi reddetti.
Karar: Londra Mahkemesi, ölen kişinin dijital varlıklarının mirasçılara intikal etmesi gerektiğine karar verdi ve Microsoft’un ölen kişinin OneDrive hesabındaki fotoğrafları paylaşmasına hükmetti.
Bu örnekler, dijital malvarlıklarının mirasçılara intikali konusunda mahkemelerin genel olarak dijital varlıkların fiziksel varlıklarla benzer şekilde miras alınabileceği yönünde kararlar verdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, her ülkenin kendi mevzuat ve mahkeme içtihatları doğrultusunda farklı yaklaşımlar geliştirebileceğini unutmamak gerekir. Bu alandaki yasal boşluklar ve farklı uygulamalar nedeniyle, dijital miras konusunun daha fazla düzenlemeye ve netliğe ihtiyacı olduğu açıktır.
Türk hukukunda dijital miras hakkında görüşler sunan bazı makalelere bakacak olursak; TÜRK HUKUKUNDA DİJİTAL MİRAS: KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ULUSLARARASI UYGULAMALAR ÇERÇEVESİNDE BAZI ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Hasan ALTINDAL* Yusuf Enes
ARSLAN** tarafından yazılan makalede dijital mirasın nasıl altını çizeceği hakkında şöyle bir görüş belirtilmiştir “ ı̇ lk olarak dijital varlıkların tespiti yapılmalı ve ilgili varlıkları ilişkin miras bırakanın iradesi çerçevesinde işlem tesis edilmelidir miras bırakanın iradesinin ölüme bağlı tasarrufları ortaya koyması hem dijital varlıkların tespiti hem de dijital varlıkların mirasçıları intikali açısından büyük kolaylık sağlayacaktır aksi halde miras bırakana ait dijital varlıkların tespiti doğru bir şekilde yapılamayacak ve tespit edilen varlıklara erişimde bazı teknik sorunlarla karşılaşılacaktır.” Bu sorunlara yönelik makale içerisinde bazı çözüm önerileri getirilmiştir. Sunulan çözüm önerilerini özetlemek gerekirse;
Makalede dijital miras konusunda sunulan çözüm önerileri, bu alandaki hukuki belirsizlikleri gidermek ve daha net, uygulanabilir bir yasal çerçeve oluşturmak amacıyla yapılmıştır. Çözüm önerilerinin içeriği şu şekilde özetlenebilir:
1. Yasal Düzenlemelerin Yapılması:
Dijital varlıkların miras hukuku çerçevesinde nasıl değerlendirileceğine dair net ve kapsamlı yasal düzenlemelerin yapılması önerilmektedir. Bu düzenlemeler, dijital varlıkların mirasçılara intikali, korunması ve devri konusunda açık kurallar içermelidir.
2. Dijital Varlıkların Tanımı ve Kapsamı:
Dijital varlıkların ne olduğunun ve hangi tür dijital varlıkların mirasa dahil edilebileceğinin yasal olarak tanımlanması gerekmektedir. Bu tanımın, e-posta içerikleri, sosyal medya hesapları, dijital paralar, çevrim içi oyun hesapları gibi geniş bir yelpazeyi kapsaması gerektiği belirtilmektedir.
3. Hizmet Sağlayıcıları ile İlgili Düzenlemeler:
Dijital hizmet sağlayıcılarının kullanıcı sözleşmeleri ve gizlilik politikalarının, dijital varlıkların ölüm sonrasında devredilmesini engellemeyecek şekilde düzenlenmesi önerilmektedir. Bu bağlamda, dijital hizmet sağlayıcılarının, kullanıcıların ölüm sonrasında hesap bilgilerini mirasçılara devretmelerine olanak tanıyacak düzenlemeler yapmaları gerekmektedir.
4. **Vasiyetnamelerde Dijital Varlıkların Yer Alması:
Kişilerin dijital varlıklarını vasiyetnameye dahil etmeleri teşvik edilmelidir. Bu, dijital varlıkların mirasçılara nasıl devredileceğine dair kişisel tercihlerin yasal olarak bağlayıcı hale gelmesini sağlar.
5. Teknik ve Hukuki Altyapının Güçlendirilmesi:
Dijital varlıkların korunması ve mirasçılara devri sürecinde karşılaşılan teknik zorlukların giderilmesi için gerekli teknik altyapının geliştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca, bu süreçlerde uygulanacak hukuki prosedürlerin belirlenmesi ve bu prosedürlerin etkin bir şekilde uygulanması için gerekli hukuki altyapının güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
6. Kamuoyu Bilincinin Artırılması:
Dijital miras konusunda kamuoyunun bilinçlendirilmesi ve bireylerin dijital varlıklarının mirasçılarına nasıl devredileceği konusunda farkındalıklarının artırılması gerekmektedir. Bu, kişilerin dijital miraslarını planlama konusunda daha bilinçli kararlar almasını sağlayabilir.
Bu çözüm önerileri, dijital miras konusunun daha etkin bir şekilde yönetilmesine ve bu alandaki hukuki boşlukların doldurulmasına yönelik adımlar atılmasını amaçlamaktadır.
Tüm bu önerilerin dışında dijital servis sağlayıcıları büyük oranda artan dijital varlıkların yönetimi ve mirasçılara intikali konusunda sorunlarla karşılaşmaları neticesinde bir takım yazılımlar ile sunduğu servislerin arasına kullanıcının ölümü halinde hesapların kullanımı için bir açık irade beyanı sunmalarına imkan sağlamıştır. Söz konusu kararda Apple adlı şirkete yönelik dijital varlıkların mirasçı ya intikaline karşı oldukça etkili bir çözüm önerisi olacaktır.
Birçok dijital platform, kullanıcıların ölümünden sonra hesaplarının nasıl yönetileceğine dair kendi politikalarına sahiptir. Örneğin:
Facebook: Kullanıcılar, hesaplarının ölümden sonra nasıl yönetileceğini belirlemek için hesap ayarlarından bir varis belirleyebilirler.
Google: Google, kullanıcıların verilerinin ölümden sonra nasıl yönetileceğine dair “Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi” adlı bir hizmet sunar.
Apple: Apple, ölüm durumunda kullanıcıların hesaplarına erişim sağlama konusunda belirli prosedürlere sahiptir.
Tüm dünyada teknolojinin ve hayatımızın bir araya girmesiyle birlikte dijital varlıkların önemi bir o kadar artmıştır. Antalya bölge adliye mahkemesinin verdiği kararda da belirttiği gibi dijital hizmetlerin artık çok büyük bir rolü olduğu günümüz dünyasında çok büyük bir gelir kapısı olabilme ihtimali vardır. Her birimizin günlük hayatta kullandığı sosyal medya hesapları, kripto paralar, dijital sanat eserleri, çevrimiçi eğitimler, öğretici videolar, eğlence içerikleri, elektronik pazar yerleri ve daha bir çok sektör dijital dünyada faaliyetini devam ettirmektedir. Günümüzde bir çok insan bu sayılanların en az bir tanesini kullanmaktadır, internet kişiliğimizi dijital bir dünyaya aktarma aracı haline gelmiştir. Somut hayatta maddi olarak sahip olduğunuz eşyalara ne kadar değer veriyorsak, sahip olduğumuz bir gayrimenkul veyahut herhangi bir taşınmaz ya da bir taşınır ölüm halinde mirasçılarımıza intikal edeceği açıktır. Ancak bu dijital varlıklar madden hayatımızda var olan bu eşyaların ötesine geçmiş maddi değeri her şeyin önüne geçmiştir. Hukukumuzda dijital mal varlığımızla alakalı herhangi bir düzenleme olmaması günümüzde sorun yaratmakta ve herhangi bir düzenleme gelmezse günümüzdeki sorunlardan çok daha fazlası yaşanması kaçınılmazdır. Çokta uzak olmayan gelecekte teknolojik araçlar sosyal medya hesapları bir iletişim aracı olarak nitelendirildi ancak bugün bir iletişim aracı olmaktan çok bir yaşam merkezi haline dönüştüğü aşikardır.
Türkiye’de dijital miras konusunda yasal boşlukların doldurulması ve daha net düzenlemelerin getirilmesi gerekmektedir. Mevcut yasal çerçevenin dijital varlıkların mirasçılara intikali konusunda yetersiz kalması, bu alanda yapılacak yasal düzenlemelerle giderilebilir.
Sonuç olarak, Türkiye’de dijital miras konusu gelişmekte olan bir alan olup, mevcut hukuk çerçevesinde değerlendirilmekte ve kişisel verilerin korunması gibi mevcut yasal düzenlemelerle uyumlu bir şekilde ele alınmaktadır. Ancak, dijital varlıkların mirasçılara intikali konusunda daha net ve kapsamlı düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.
